«Χτυπάς την πόρτα και δεν ανοίγει»: Το παράπονο του Σωτήρη Μουστάκα - Πώς έχασε Όσκαρ και Χόλιγουντ

Υπάρχουν ηθοποιοί που κάνουν τον κόσμο να γελάει. Υπάρχουν και εκείνοι που μπορούν να τον κάνουν να γελάει και να συγκινείται την ίδια στιγμή. Ο Σωτήρης Μουστάκας ανήκε στη δεύτερη, σπανιότερη κατηγορία.

Ήταν ο άνθρωπος που μετέτρεψε την κωμωδία σε τέχνη, την επιθεώρηση σε προσωπική του σκηνή και τον αυτοσαρκασμό σε υποκριτικό όπλο. Πίσω όμως από το αστείρευτο χιούμορ, τις ατάκες και τις δεκάδες κινηματογραφικές και θεατρικές επιτυχίες, κρυβόταν μια ζωή που έμοιαζε με κινηματογραφικό σενάριο: φυλακίσεις, οικονομικές περιπέτειες, μεγάλες αγάπες, χαμένες ευκαιρίες και μια αδιάκοπη μάχη μέχρι το τέλος.

«Η ηθοποιία είναι σαν ένα απάτητο κι ανεξερεύνητο βουνό. Σκαρφαλώνεις με κόπο, φτάνεις στην κορυφή και βλέπεις ότι υπάρχει κι άλλη κορυφή, κι ύστερα κι άλλη. Όταν πεις έφτασα, το έχεις χάσει το παιχνίδι», είχε πει. Και ο ίδιος δεν σταμάτησε ποτέ να το ανεβαίνει.

Από τις Κάτω Πλάτρες στα μεγάλα θέατρα

Ο Σωτήρης Μουστάκας γεννήθηκε στις 17 Σεπτεμβρίου 1940 στις Κάτω Πλάτρες της Λεμεσού, το μικρότερο παιδί μιας πολυμελούς οικογένειας.

Το μικρόβιο της σκηνής τον είχε κυριεύσει από παιδί. Στο Δημοτικό έστηνε αυτοσχέδιες παραστάσεις με συμμαθητές του και φρόντιζε, φυσικά, να κρατά τον πρωταγωνιστικό ρόλο. Παρότι σπούδασε βιολί, το θέατρο ήταν η μεγάλη του αγάπη.

Η πρώτη του επαφή με τον κόσμο της υποκριτικής ήρθε μέσα από ένα περιστατικό που έμοιαζε προορισμένο να συμβεί. Όταν ο θίασος του Νίκου Σταυρίδη επισκέφθηκε τη Λεμεσό, ο νεαρός Μουστάκας κατάφερε να τρυπώσει στα καμαρίνια και να γνωρίσει τον σπουδαίο κωμικό. Λίγο αργότερα, βρέθηκε απρόσμενα πάνω στη σκηνή, όταν ο Σταυρίδης τον κάλεσε μπροστά στο κοινό.

Ήταν το πρώτο του άτυπο ντεμπούτο.

Ο αγώνας της ΕΟΚΑ και η φυλακή στα 15 του

Πολύ πριν γίνει γνωστός στο πανελλήνιο, ο Μουστάκας έζησε στιγμές που σημάδεψαν τη ζωή του.

Σε ηλικία μόλις 15 ετών συμμετείχε στον αγώνα της ΕΟΚΑ ως αγγελιοφόρος. Μετέφερε μηνύματα, μοίραζε φυλλάδια και έγραφε συνθήματα. Η δράση του δεν άργησε να τον οδηγήσει στη σύλληψη από τις βρετανικές αρχές.

Έμεινε φυλακισμένος για επτά μήνες. Όταν αποφυλακίστηκε, πήρε μια απόφαση που θα άλλαζε τη ζωή του. Με πλαστό διαβατήριο έφυγε για την Αθήνα, κυνηγώντας το όνειρο της υποκριτικής.

Οι απορρίψεις που τον έκαναν δυνατότερο

Στην Αθήνα τα πράγματα δεν ήταν εύκολα.

Δούλεψε ως σερβιτόρος για να επιβιώσει και παράλληλα έδωσε εξετάσεις στη Δραματική Σχολή του Εθνικού Θεάτρου. Η πρώτη προσπάθεια κατέληξε σε αποτυχία. Κάποιοι καθηγητές θεωρούσαν ότι το πηγαίο χιούμορ του δεν ταίριαζε στο πρότυπο του ηθοποιού που αναζητούσαν.

Ο Μουστάκας δεν εγκατέλειψε. Επέστρεψε, ξαναδοκίμασε και πέρασε. Παράλληλα φοιτούσε και στην ΑΣΟΕΕ, αποδεικνύοντας ότι η επιμονή ήταν ένα από τα μεγαλύτερα χαρίσματά του.

Έπαιξε σε 57 ταινίες στον κινηματογράφο, είτε ως πρωταγωνιστής, είτε ερμηνεύοντας δεύτερους αλλά ουσιαστικούς ρόλους. Στη Φίνος Φιλμ εμφανίστηκε σε 4 ταινίες.

Στο θέατρο έπαιξε σε πολλές επιθεωρήσεις στις οποίες χάριζε άφθονο γέλιο αλλά και σε έργα πρόζας δίπλα σε σπουδαίους ηθοποιούς, όπως ο Αλέξης Μινωτής και η Κατίνα Παξινού.

Ο Μουστάκας ήταν από τους καλύτερους ερμηνευτές έργων του Αριστοφάνη. Το 1966 έπαιξε στις «Θεσμοφοριάζουσες» στην Επίδαυρο.

Το παράπονο για το Εθνικό

Ωστόσο, σε συνέντευξή του ο ταλαντούχος ηθοποιός είχε εκφράσει την επιθυμία του να παίξει στο Εθνικό Θέατρο αλλά δέχθηκε για μία ακόμη φορά την απόρριψη: «Χτυπάς την πόρτα και δεν ανοίγει» είχε πει απογοητευμένος.

Ο τρελός του «Ζορμπά» που έχασε το Όσκαρ για δύο λεπτά

Το κινηματογραφικό του ντεμπούτο ήρθε το 1964 με τον «Ζορμπά» του Μιχάλη Κακογιάννη. Στον ρόλο του Μιμυθού, του «τρελού του χωριού», ο νεαρός τότε ηθοποιός έκλεψε τις εντυπώσεις δίπλα σε κορυφαία ονόματα του παγκόσμιου κινηματογράφου.

Η ερμηνεία του ήταν τόσο δυνατή ώστε συζητήθηκε σοβαρά η προώθησή του για υποψηφιότητα στα Όσκαρ Β' Ανδρικού Ρόλου. Ωστόσο, οι κανονισμοί της εποχής για τη διάρκεια εμφάνισης ενός ρόλου στην ταινία δεν επέτρεψαν να προχωρήσει η υποψηφιότητα. Συγκεκριμένα έχασε την επίσημη υποψηφιότητα για μόλις 2 λεπτά προβολής!

Ήταν μια χαμένη ευκαιρία που συζητήθηκε για χρόνια.

Είπε «όχι» στο Χόλιγουντ

Ακόμη πιο εντυπωσιακό είναι ότι μετά την επιτυχία του «Ζορμπά» δέχθηκε πρόταση για διεθνή καριέρα, την οποία τελικά δεν ακολούθησε, επιλέγοντας να παραμείνει στην Ελλάδα.

«Του είχαν κάνει πρόταση για ταινία στο Χόλιγουντ με τον Μάικλ Κέιν αλλά ο ίδιος δεν δέχτηκε να πάει» είπε on camera η κόρη του Αλεξία.

Ο άνθρωπος που δεν ήταν μόνο κωμικός

Παρότι το ευρύ κοινό τον ταύτισε με την κωμωδία, οι συνάδελφοί του γνώριζαν ότι διέθετε σπάνιες δραματικές δυνατότητες.

Μια σπουδαία ερμηνεία του είναι στην ταινία «Νομοταγής Πολίτης», μια κοινωνική σάτιρα που δεν έχει παιχτεί ποτέ από τα κανάλια και η οποία γλύτωσε τελευταία στιγμή από τα αντίποινα της Χούντας, με τους συντελεστές να τη γλιτώνουν, αλλά την ταινία να κόβεται από το Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης.

Με το ξεχωριστό του υποκριτικό ύφος, ο Σωτήρης Μουστάκας αναδεικνύει τον τρόπο με τον οποίο η δίψα για χρήμα και εξουσία μπορεί να αλλοιώσει τον χαρακτήρα του ανθρώπου, μετατρέποντάς τον σταδιακά σε θύτη των ίδιων μηχανισμών που κάποτε τον καταπίεζαν.

Η ταινία του Ερρίκου Θαλασσινού, με την υπογραφή του σπουδαίου Κώστα Μουρσελά στο σενάριο, βρέθηκε ανάμεσα σε δύο εποχές: το ελληνικό σινεμά έχανε τη λάμψη του, η βιντεοκασέτα ετοιμαζόταν να αλλάξει τους κανόνες του παιχνιδιού και η δικτατορία εξακολουθούσε να ρίχνει τη βαριά σκιά της πάνω στην καλλιτεχνική δημιουργία.

Ο Σωτήρης Μουστάκας θα πει λίγα χρόνια αργότερα ότι ήθελαν να φιμώσουν την ταινία γιατί ξυπνούσε τον κόσμο και σατίριζε τον Παπαδόπουλο. Ο ίδιος ο Μουστάκας παραδέχτηκε ότι στη σκηνή για τον λόγο περί ελευθερίας, μιμήθηκε για λίγο τη φωνή του δικτάτορα, ενώ είχε πίσω του έναν πίνακα με πουλί, που ήταν το σύμβολο της Χούντας.

Από τον «Νομοταγή Πολίτη» μέχρι τις μεγάλες θεατρικές του ερμηνείες, ο Μουστάκας απέδειξε ότι μπορούσε να κινείται με την ίδια άνεση ανάμεσα στο γέλιο και τη συγκίνηση, «ένας Έλληνας Τσάρλι Τσάπλιν» θα πουν πολλοί αργότερα.

Η επιθεώρηση, όμως, υπήρξε το μεγάλο του βασίλειο. Εκεί έδωσε μερικές από τις πιο εμβληματικές παραστάσεις της καριέρας του και βραβεύτηκε για τη μοναδική του ικανότητα στον αυτοσχεδιασμό.

Οι βιντεοταινίες, τα χρέη και η σκοτεινή πλευρά της επιτυχίας

Τη δεκαετία του '80 πρωταγωνίστησε σε δεκάδες βιντεοταινίες που αγαπήθηκαν από το κοινό και έγιναν καλτ, παρότι συχνά αντιμετωπίστηκαν υποτιμητικά από την κριτική.

Για τον ίδιο, ωστόσο, οι συγκεκριμένες δουλειές είχαν και μια πρακτική διάσταση. Το πάθος του για τον τζόγο είχε δημιουργήσει σοβαρά οικονομικά προβλήματα. Παρά τα μεγάλα εισοδήματα που εξασφάλιζε η καριέρα του, τα χρέη συσσωρεύονταν.

Κάποια στιγμή η κατάσταση ξέφυγε από κάθε έλεγχο. Σύμφωνα με μαρτυρίες ανθρώπων του περιβάλλοντός του, δανείστηκε χρήματα από τοκογλύφους που κινούνταν γύρω από το καζίνο της Πάρνηθας. Όταν δεν κατάφερε να αποπληρώσει το χρέος, βρέθηκε αντιμέτωπος με μια εφιαλτική περιπέτεια, καθώς απήχθη και απειλήθηκε σοβαρά.

Η παρέμβαση φίλων του στάθηκε καθοριστική για να επιστρέψει σώος. Ήταν ίσως η πιο σκοτεινή στιγμή μιας ζωής γεμάτης ένταση.

Η μεγάλη αγάπη της ζωής του

Πίσω από τον λαοφιλή ηθοποιό υπήρχε ένας άνθρωπος βαθιά δεμένος με την οικογένειά του. Η Μαρία Μπονέλλου δεν ήταν μόνο σύζυγός του αλλά και συνοδοιπόρος ζωής. Μαζί απέκτησαν μία κόρη, την Αλεξία, και έζησαν δεκαετίες κοινής πορείας.

Τα τελευταία χρόνια της ζωής τους σημαδεύτηκαν από σοβαρά προβλήματα υγείας. Η Μπονέλλου αντιμετώπιζε τη νόσο Αλτσχάιμερ, ενώ ο ίδιος πάλευε με τον καρκίνο.

Όσοι τους γνώριζαν έλεγαν πως ο Μουστάκας λύγιζε περισσότερο βλέποντας τη γυναίκα που αγαπούσε να υποφέρει παρά από τη δική του ασθένεια.

Το τελευταίο χειροκρότημα

Σαν σήμερα, στις 4 Ιουνίου 2007 ο Σωτήρης Μουστάκας έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 66 ετών. Τρεις μήνες μετά τον θάνατό του έφυγε από τη ζωή και η Μαρία Μπονέλλου.

Λίγες ώρες πριν πεθάνει είχε βρεθεί σε πρόβα του «Πλούτου» του Αριστοφάνη, παραμένοντας πιστός στο θέατρο μέχρι το τέλος. Η τελευταία του κινηματογραφική εμφάνιση ήταν στο «Ελ Γκρέκο» του Γιάννη Σμαραγδή, μια ταινία που δεν πρόλαβε να δει στις κινηματογραφικές αίθουσες.

Εκεί, ο Σωτήρης Μουστάκας υποδύθηκε τον Τιτσιάνο, σπουδαίο καλλιτέχνη κατά την περίοδο της Αναγέννησης, ο οποίος ήταν ο ζωγράφος υπό τον οποίο μαθήτευσε ο Δομίνικος Θεοτοκόπουλος (Ελ Γκρέκο). Όπως παραδέχθηκε ο ίδιος ο σκηνοθέτης μετέπειτα, δέχθηκε να λάβει μέρος στην ταινία, υπό τον όρο να μην λάβει αμοιβή.

Ο άνθρωπος που δεν έπαιξε ποτέ ρόλο

Ο Σωτήρης Μουστάκας δεν υπήρξε απλώς ένας αγαπημένος κωμικός. Ήταν ένας ηθοποιός που κατάφερε να μετατρέψει τις αδυναμίες, τις πληγές και τις αντιφάσεις του σε τέχνη. Ίσως γι' αυτό το κοινό τον αγάπησε τόσο πολύ.

Γιατί πίσω από τις γκριμάτσες, τις ατάκες και τα ασταμάτητα γέλια υπήρχε πάντα κάτι σπάνιο: ένας άνθρωπος αληθινός. Και οι αληθινοί άνθρωποι δεν ξεχνιούνται ποτέ.